Bệnh thán thư trên xoài: triệu chứng, nguyên nhân, thời điểm phun và cách phòng trừ

Thán thư là bệnh phổ biến và gây hại nặng trên cây xoài, xuất hiện trên hầu hết các giống¹. Bệnh hại từ lá, cành non, phát hoa đến quả non và quả trưởng thành¹. Phần chung về chăm sóc nằm trong nhóm kỹ thuật trồng xoài.

Triệu chứng trên lá, hoa và quả

Bệnh hại lá, cành non, phát hoa, quả non và quả trưởng thành¹.

• Lá: đốm vàng nâu nhỏ trên bề mặt lá, sau lan rộng thành mảng lớn¹. Vết bệnh có tâm nâu sáng đến nâu xám, viền nâu đen, quầng xanh vàng; giữa vết khô thành lỗ thủng¹. Lá non chuyển từ màu đồng sang xanh là giai đoạn mẫn cảm nhất, lá rụng sớm¹.
• Chồi: nhiễm nặng thì chồi bị cháy và chết khô¹. Bệnh cũng hại trên chồi non, cành non và trái non⁴. Đốm bệnh trên lá gần tròn hoặc bất định, màu nâu xám, lan rộng rồi làm rách và rụng lá⁴.
• Hoa: bệnh phát triển trên cả phát hoa làm hoa bị đen, rụng, không đậu quả¹. Đốm nhỏ màu nâu đen xuất hiện rồi lớn dần làm hoa rụng⁴.
• Quả: vết đầu tiên là chấm nhỏ tròn màu đen, hơi lõm vào; thịt quả nơi vết bệnh chai sượng, sau đó thối và quả rụng nhiều¹.

Tác nhân và điều kiện phát bệnh

Tác nhân là nấm Colletotrichum gloeosporioides¹. Nghiên cứu của Đại học Cần Thơ phân lập nấm này từ xoài cát Hòa Lộc bị bệnh thán thư và định danh bằng giải trình tự gen 28S rRNA³.

Nấm lưu tồn trong cành lá bệnh còn trên cây hoặc lá tàn dư trên mặt đất, và có thể xâm nhập qua các lỗ tự nhiên trên trái còn xanh⁴. Sổ tay VietGAP ghi bệnh gây hại nặng trong điều kiện ẩm độ cao, mưa thường xuyên, đặc biệt những ngày có sương mù hoặc mưa nhỏ kéo dài, nhất là những trận mưa đêm¹. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP. Hồ Chí Minh ghi bệnh nặng nhất trong mùa mưa, khi độ ẩm cao và trời mát⁴. Khi có sương nhiều, bệnh hại nặng trên bông⁴; mưa nhiều hoặc sương lúc trổ hoa còn ảnh hưởng đến thụ phấn¹.

Thời điểm cần phòng và phun

Sổ tay VietGAP của Cục Trồng trọt xếp thán thư vào nhóm hại lá, quả, đọt và nặng vào mùa mưa¹. Quy trình xử lý ra hoa trái vụ của Viện Cây ăn quả miền Nam cũng nhắc phòng trừ thán thư theo khuyến cáo trong giai đoạn ra hoa, và khi bảo vệ lá non, tán lá². Các mốc phun cụ thể:

Lịch xử lý ra hoa và các đợt bón phân, phun phân bón lá trước các mốc này xem ở bài xử lý xoài ra hoa nghịch vụ.

Biện pháp canh tác

• Cắt bỏ cành vô hiệu, cành vượt, cành sâu bệnh và cành tổn thương, thu gom rồi tiêu hủy¹. Cách tỉa và tạo tán xem ở bài tỉa cành tạo tán cây xoài.
• Bón nhiều phân hữu cơ cho cây¹. Chi tiết nền phân xem ở bài bón phân cho xoài.
• Tỉa bỏ cành lá nhiễm bệnh để tránh lây lan⁴.
• Không tưới nước lên tán cây khi cây đang bị bệnh¹.
• Xoài cát Hòa Lộc thu hoạch ở 80-85 ngày sau khi đậu quả¹. Khi thu hoạch, cắt cuống dài khoảng 5-10 cm để nhựa quả không ứa ra dính vào quả¹. Cắt cuống đúng cách giúp quả chống chịu thán thư tốt hơn trong giai đoạn sau thu hoạch¹.

Biện pháp sinh học

Sổ tay khuyến cáo cung cấp nấm đối kháng Trichoderma vào đất quanh gốc, kết hợp bón phân hữu cơ¹.

Nghiên cứu của Đại học Cần Thơ quan sát đặc điểm hình thái, bào tử, khả năng phát triển và thời gian gây bệnh của chủng nấm phân lập³. Trên môi trường PDA đặc, nấm C. gloeosporioides bị ức chế tốt nhất ở pH 5 và nồng độ chitosan 1%³. Trên quả xoài gây nhiễm nhân tạo, chitosan cũng ức chế được nấm³. Đây là kết quả thí nghiệm.

Giai đoạn quả non và bao quả

Quy trình của Viện Cây ăn quả miền Nam xếp thán thư cùng sâu đục quả, ruồi đục quả, rệp sáp vào nhóm đối tượng cần phòng ở giai đoạn quả non². Quy trình ghi bao quả 30-40 ngày sau đậu quả và phòng trừ sâu bệnh hại quả 1-2 ngày trước khi bao²; sổ tay VietGAP ghi bao vào 35-40 ngày sau đậu quả và phun thuốc sâu bệnh trước khi bao¹. Chi tiết bao quả xem ở bài kỹ thuật bao trái xoài.

Biện pháp hóa học

Sổ tay Cục Trồng trọt khuyến cáo phun thuốc gốc đồng để ngừa bệnh còn tồn trên cành, lá và sát trùng vết thương sau khi cắt tỉa¹. Để phun khi thấy bệnh hoặc sau mưa, sổ tay nêu các thuốc BVTV có hoạt chất Propineb, Propiconazole, Mancozeb và Azoxystrobin¹.