Bệnh thối đầu cuống xoài: triệu chứng, nấm gây bệnh và cách phòng trước, sau thu hoạch

Nấm đã vào cuống từ lúc trái còn trên cây, bệnh chỉ lộ khi trái chín sau thu hoạch¹, nên biện pháp bắt đầu từ vườn. Theo Queensland (Úc), ở trái từ vùng khô, thối đầu cuống có thể gây hại sau thu hoạch nặng hơn cả thán thư¹.

Triệu chứng thối đầu cuống trên trái xoài

Vết bệnh bắt đầu ở cuống khi trái chín sau thu hoạch, mở đầu bằng một vòng nâu sẫm rồi lan dần về phía chót trái với màu nâu sẫm đến đen¹. Một nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam mô tả trái bệnh có vết nhỏ, mềm, màu nâu quanh cuống, vết lõm chảy nước và lan dần vào thịt trái³.

Tốc độ hư rất nhanh. Khi gặp nhiệt độ và độ ẩm thích hợp, vết nâu đen lan rộng, toàn bộ trái chuyển đen và nhũn chỉ trong 2÷3 ngày³.

Phân biệt với bệnh thán thư

Thán thư (nấm Colletotrichum gloeosporioides) có thể cho triệu chứng giống thối đầu cuống¹. Dấu hiệu tách hai bệnh là các sọc sẫm chạy trong mô dẫn nước của thịt trái, chỉ có ở thối đầu cuống¹. Cách nhận biết và phòng thán thư có ở bài bệnh thán thư trên xoài.

Nấm gây bệnh và đường lây

Thối đầu cuống không do một loài nấm: Dothiorella dominicana, Phomopsis, Botryodiplodia theobromae và Lasiodiplodia theobromae đều gây bệnh này trên xoài và bơ¹. Bệnh cũng gặp trên cam quýt¹.

Theo dõi tại Queensland từ 1986 trên hơn 6.000 trái xoài Kensington Pride ở 12 điểm cho thấy Dothiorella chiếm ưu thế². Ở Việt Nam, nghiên cứu đăng trên Tạp chí Công nghệ Sinh học xem L. theobromae là tác nhân ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản lượng và chất lượng xoài³.

Nấm vào trái từ đâu

Các nấm này sống tự nhiên trên cành xoài và mọc vào cuống trái từ trước khi hái¹. Bào tử thường vào trái qua cuống và nằm im, không gây biểu hiện gì cho tới khi thu hoạch³. L. theobromae có nguồn gốc từ đất hoặc ký sinh qua vết thương, phổ biến khắp vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, với hơn 500 loại cây chủ³.

Nguồn nấm còn nằm trên cây khô. Nghiên cứu của Đại học Cần Thơ trên nhãn ở Bà Rịa – Vũng Tàu tìm thấy sợi nấm và quả cành L. theobromae sống trên cuống chùm hoa, cuống trái và mô trái khô, giúp nấm tồn tại qua nhiều vụ⁴. Tại Úc, dạng hữu tính của Dothiorella được thu từ cành xoài chết lẫn trong lá rụng².

Trái đặt xuống đất để xả mủ cũng có thể nhiễm nấm từ vỏ cây, cành lá rụng hoặc đất¹.

Điều kiện làm bệnh nặng

Thiếu nước trong lúc trái lớn có thể làm trái dễ nhiễm bệnh¹. Ở Úc, tỷ lệ bệnh cao hơn trên cây già và cây không được phun thuốc². Nhóm nghiên cứu Úc dự báo vườn càng già thì thiệt hại do thối đầu cuống càng tăng².

Phòng bệnh trong vườn

Hướng dẫn của Chính quyền bang Queensland (trang Stem end rot) đặt phần lớn biện pháp ở giai đoạn trước thu hoạch¹:

• Quản lý tưới và bệnh thối rễ cẩn thận, vì cây thiếu nước khi nuôi trái làm trái dễ nhiễm¹.
• Tỉa cành cho tán thông thoáng và thuốc phun thấm vào trong¹. Kỹ thuật tỉa có ở bài tỉa cành xoài.
• Cắt bỏ cành chết trên cây¹. Cành khô là nơi nấm trú, xem thêm bệnh khô cành xoài.
• Phun thuốc trước thu hoạch để trị đốm đen vi khuẩn hoặc thán thư có thể giảm luôn thối đầu cuống¹.

Thí nghiệm tại Úc ghi nhận phun trước thu hoạch bằng đồng oxychloride, iprodione hoặc propiconazole làm giảm vết thối ở cuống². Đây là kết quả thí nghiệm tại Úc, không phải khuyến cáo dùng thuốc tại Việt Nam.

Khi hái và sau thu hoạch

Queensland (Úc) khuyên không hái trái non, làm mát trái ngay sau khi hái và chứa trong thùng thông thoáng¹. Sổ tay VietGAP của Cục Trồng trọt hướng dẫn cắt cuống dài khoảng 5-10 cm khi thu hoạch để nhựa không ứa ra dính và làm cháy vỏ trái⁵. Không để trái nằm trên đất lúc xả mủ¹.

Theo Queensland, trái từ vườn từng thiệt hại vì thối đầu cuống nên bị loại khỏi lô trữ lâu¹. Cách giữ trái tươi lâu ở nhà có trong bài bảo quản xoài.

Về xử lý sau thu hoạch, thí nghiệm tại Úc cho thấy nhúng benomyl nóng kiểm soát tốt thối đầu cuống do cả Dothiorella và Lasiodiplodia khi trữ 20°C trong 14 ngày²; đây không phải khuyến cáo dùng thuốc tại Việt Nam. Trong phòng thí nghiệm ở Việt Nam, nano bạc 20 ppm ức chế nấm tương đương carbendazim 400 ppm và hexaconazole 400 ppm, khoảng 90%³. Cả hai là kết quả nghiên cứu, chưa phải quy trình; nhóm Úc kết luận cần phối hợp biện pháp trước và sau thu hoạch mới giảm được thiệt hại².

Tự kiểm tra mức bệnh của vườn

Cách đánh giá của Queensland (Úc): hái ngẫu nhiên 100 trái già khắp vườn, không xử lý gì, để ở 25°C đến khi chín hẳn¹.

Các bài kỹ thuật khác nằm ở chuyên mục trồng xoài.