Bệnh khô cành xoài: triệu chứng, nguyên nhân do nấm Lasiodiplodia và cách phòng trừ

Khô cành là bệnh nấm: cành khô lần lượt, nối tiếp nhau cho tới khi cả cây chết¹. Khi triệu chứng đã lan rộng thì rất khó chặn hoặc đảo ngược¹, nên xử lý từ những cành đầu tiên.

Triệu chứng khô cành trên cây xoài

Dấu hiệu đầu tiên là cành chết từ đầu ngọn vào trong, cả cành trông như bị cháy¹. Các mô tả dưới đây lấy từ nghiên cứu của Đại học UAE trên vườn xoài ở Al Ain (UAE), đối chiếu với các nghiên cứu ở nước khác¹.

Trên lá

Mép lá cuốn lên và chuyển nâu¹. Sau đó lá cháy khô rồi rụng¹. Lá đổi màu và chết sau khi cành chết từ ngọn xuống, nhất là ở cây già, cho hình ảnh như bị lửa táp¹.

Trên cành và thân

Bổ dọc cành bệnh sẽ thấy mô dẫn bên trong hóa nâu¹. Giai đoạn sau, cây héo, lá khô hẳn và phần ngọn cây chết¹. Ở mức nặng, lá cuốn, khô và rụng sạch, mạch dẫn của thân và cành đổi màu¹. Cành khô lần lượt, nối tiếp nhau, cuối cùng cả cây chết¹.

Tốc độ lan

Trên cây con được lây nhiễm nhân tạo, đen đọt, chết một phần tán và rụng lá hiện rõ sau năm tuần¹. Ở UAE, bệnh có thể làm chết vườn rất nhanh, khoảng hai tháng sau lần nhiễm đầu¹. Ở Ấn Độ, Mỹ, Pakistan, Brazil, Oman và Hàn Quốc, L. theobromae được ghi nhận phá vườn xoài trong vài ngày đến vài tuần sau nhiễm¹.

Nguyên nhân gây bệnh khô cành xoài

Khô cành xoài do nấm, và trong nhiều năm tác nhân không rõ vì có nhiều loài nấm cùng liên quan¹. Neofusicoccum ribis, Botryosphaeria dothidea, Diplodia, Pseudofusicoccum và Ceratocystis đều có thể gây bệnh, riêng lẻ hoặc phối hợp¹.

Ở Việt Nam, L. theobromae thuộc họ Botryosphaeriaceae và được xem là tác nhân hại nghiêm trọng sản lượng, chất lượng xoài⁴. Nấm có hơn 500 loại cây chủ⁴.

Nấm vào cây bằng cách nào

L. theobromae là nấm từ đất, xâm nhập qua vết thương, hại mọi bộ phận cây xoài ở mọi tuổi¹. Nấm thường vào cành từ đầu ngọn, làm cành khô và cây héo¹.

Nguồn nấm tồn tại trên phần cây khô. Tại Úc, dạng hữu tính của Dothiorella được thu từ cành xoài chết lẫn trong lá rụng². Nghiên cứu của Đại học Cần Thơ trên vườn nhãn ghi nhận sợi nấm và quả cành L. theobromae sống trên cuống chùm hoa, cuống trái và mô trái khô qua nhiều vụ⁵.

Điều kiện làm bệnh nặng

Nấm xâm chiếm mô cây mạnh hơn khi cây bị stress nóng, thiếu nước hoặc khô hạn¹. Bệnh nặng hơn ở cây già¹, và một số giống rất mẫn cảm¹. Tại Úc, bệnh thối đầu cuống do nhóm nấm tương tự cao hơn ở cây già và cây không phun thuốc².

Khô cành và thối trái: cùng một nguồn nấm

Tại Úc, nấm gây thối đầu cuống sống tự nhiên trên cành xoài và mọc vào cuống trái trước khi hái³. Triệu chứng trên trái có ở bài bệnh thối đầu cuống xoài. Cành héo do sâu đục là một vấn đề khác, xem sâu đục cành xoài.

Biện pháp canh tác

Tránh gây vết thương cho cây giúp hạn chế bệnh¹. Các bước chính:

• Nghiên cứu ở UAE khuyến cáo cắt phần bệnh cách vết nhiễm 7–10 cm về phía dưới, mang ra khỏi vườn và đốt¹.
• Sổ tay VietGAP nêu cắt bỏ cành vô hiệu, cành vượt, cành sâu bệnh, cành tổn thương do thu hoạch, thu gom và tiêu hủy; đây là biện pháp trong mục bệnh thán thư, không riêng khô cành⁶.
• Queensland (Úc) khuyên tỉa cho tán thông thoáng, thuốc phun thấm vào trong, và cắt bỏ cành chết trên cây (hướng dẫn cho thối đầu cuống)³. Kỹ thuật tỉa có ở bài tỉa cành xoài.
• Tránh để cây bị stress nóng, thiếu nước hay khô hạn, lúc nấm xâm chiếm mô cây mạnh hơn¹.

Biện pháp hóa học và sinh học

Nguồn Việt Nam đã dẫn không có quy trình hóa học riêng cho khô cành. Sổ tay VietGAP của Cục Trồng trọt nêu phun thuốc gốc đồng để sát trùng vết thương sau khi cắt tỉa trong mục bệnh thán thư⁶. Nghiên cứu UAE ghi nhận vết cắt từng được xử lý bằng đồng oxychloride để chặn nhiễm sớm¹.

Trong thí nghiệm tại UAE, các thuốc trừ nấm được thử đều ức chế nấm ở nồng độ 250 ppm¹. Đây là kết quả nghiên cứu, không phải khuyến cáo liều cho vườn ở Việt Nam.

Nấm đối kháng Trichoderma cũng đã được thử để giảm bệnh, trong phòng thí nghiệm và ngoài đồng¹. Hiệu quả của nó phụ thuộc tuổi cây, mức bệnh và điều kiện vườn¹. Nhóm nghiên cứu UAE khuyến nghị quản lý tổng hợp, phối hợp biện pháp canh tác, hóa học và sinh học¹. Các bài kỹ thuật khác có trong chuyên mục trồng xoài.