Rầy bông xoài: triệu chứng, vòng đời, thời điểm gây hại và cách phòng trừ

Rầy bông xoài hại bông và lá non². Bài thuộc nhóm kỹ thuật trồng xoài, tổng hợp từ sổ tay VietGAP của Cục Trồng trọt và mô tả của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP. Hồ Chí Minh.

Triệu chứng trên hoa và lá non

Rầy thường gây hại trên bông và lá non². Cả thành trùng và ấu trùng đều chích hút nhựa của hoa và lá non¹. Bông bị hại khô, nâu và rụng². Khi nặng, cả phát hoa có thể rụng toàn bộ bông, chỉ còn trơ lại cành nhỏ². Rầy đẻ trứng, chích hút bông và cuống làm bông khô, rụng⁴. Báo Nông nghiệp và Môi trường (bài 21/03/2025) ghi rầy bông xoài là đối tượng kiểm dịch ở Úc⁴.

Rầy còn tiết ra mật ngọt, tạo điều kiện cho nấm bồ hóng phát triển¹.

Tác nhân và vòng đời

Tác nhân là rầy bông xoài Idioscopus niveosparsus¹. Thành trùng có màu nâu hay xanh nhạt, dài khoảng 4 mm²; nguồn của Báo Nông nghiệp và Môi trường ghi dài 4-5 mm, màu nâu xanh⁴. Thành trùng sống khoảng 3-12 ngày². Sau khi vũ hóa, thành trùng bay ngay đến chồi non hoặc bông để đẻ trứng². Rầy chỉ ghi nhận gây hại chủ yếu trên cây xoài².

Trứng mới đẻ dài khoảng 0,86 x 0,30 mm². Hai nguồn ghi thời gian từng giai đoạn khác nhau: Chi cục Trồng trọt và BVTV TP.HCM ghi trứng 4-6 ngày, sâu non 11-18 ngày, trưởng thành 3-12 ngày²; Báo Nông nghiệp và Môi trường ghi ủ trứng 5-6 ngày, ấu trùng tuổi 1 đến tuổi 4 kéo dài 10-15 ngày, cả vòng đời khoảng 16-21 ngày⁴. Ấu trùng mới nở dài khoảng 0,5 mm, màu vàng nâu nhạt, hai mắt đỏ⁴. Ấu trùng tuổi cuối đổi màu từ trắng sang xanh hoặc vàng đen².

Thời điểm gây hại

Thành trùng hiện diện suốt năm trên cây, và mật số gia tăng khi cây ra lá non và trổ bông². Mật số đạt cao nhất khi xoài ra bông rộ, lúc ấy trên một bông có thể có nhiều lứa rầy⁴. Sau khi trái hình thành và phát triển, mật số rầy giảm dần⁴. Rầy thường xuất hiện nhiều sau một đợt khô hạn, và trong thời gian ngắn, gặp điều kiện thuận lợi, có thể bộc phát thành dịch⁴. Quy trình xử lý ra hoa trái vụ của Viện Cây ăn quả miền Nam nhắc chú ý bảo vệ hoa, phòng trừ rầy bông xoài, rầy xanh, bọ trĩ và sâu ăn bông³. Lịch các bước nuôi hoa xem ở bài xử lý xoài ra hoa nghịch vụ.

Biện pháp canh tác

• Sau thu hoạch, tỉa cắt cành để vườn thông thoáng, hạn chế sự phát triển của rầy¹. Cách tỉa xem ở bài tỉa cành tạo tán cây xoài.
• Trước giai đoạn ra hoa, dùng bẫy dính vàng và bẫy đèn để theo dõi mật số thành trùng¹. Đặt bẫy đèn từ 1-2 tuần trước khi xoài ra bông⁴.
• Quản lý rầy và rệp tiết mật là cách chính để phòng nấm bồ hóng, loại nấm do Capnodium mangiferae gây ra¹.

Biện pháp sinh học

Sổ tay Cục Trồng trọt khuyến cáo tạo điều kiện cho thiên địch của rầy bông xoài phát triển, như bọ cánh lưới, bọ rùa¹. Nấm trắng Beauveria bassiana cũng được ghi nhận ký sinh hiệu quả trên rầy bông xoài¹.

Biện pháp hóa học

Sổ tay Cục Trồng trọt nêu thuốc BVTV có hoạt chất Buprofezin, hỗn hợp Emamectin benzoate + Abamectin, Spinetoram và Thiamethoxam cho rầy bông xoài¹. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP. Hồ Chí Minh nêu dùng thuốc để phun khi cần thiết, như hoạt chất Buprofezin và Cypermethrin².

Sổ tay đặt việc dùng thuốc trong khuôn khổ quản lý dịch hại tổng hợp (IPM):

• Phải áp dụng IPM¹.
• Chỉ dùng thuốc khi cần thiết, khi dịch hại đến ngưỡng gây hại¹.
• Chỉ dùng thuốc trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam do Bộ NN&PTNT ban hành, cập nhật hàng năm¹.
• Áp dụng nguyên tắc 4 đúng: đúng thuốc, đúng lúc, đúng nồng độ và liều lượng, đúng cách¹.
• Luân phiên thuốc giữa các lần phun hoặc các vụ để không gây kháng thuốc¹.
• Đảm bảo thời gian cách ly trước khi thu hoạch¹.
• Phải có biển cảnh báo khu vực mới phun thuốc¹.

Hai đối tượng hại khác trong vườn xoài xem ở bài bệnh thán thư và ruồi đục quả.