Xoài cát Chu: đặc điểm, mùa vụ, giá và cách nhận biết giống Cao Lãnh

Quả cát Chu Cao Lãnh ngắn, tròn mình, phần đuôi hơi chu ra¹. Xoài Cao Lãnh nổi tiếng nhờ hai giống: cát Chu và xoài cát¹. Bài này gom đặc điểm, mùa vụ, giá và mốc xuất khẩu của giống; các giống còn lại nằm ở mục giống xoài.

Nguồn gốc và vùng trồng

Xoài cát Chu là giống truyền thống của Đồng Tháp từ bao đời nay¹. Cá thể đầu dòng mang mã số CĐ2 (SOFRI) được Bộ Nông nghiệp và PTNT công nhận đưa vào sản xuất ở các tỉnh phía Nam từ năm 1997². Trước đó, giống được bình tuyển từ năm 1995 và qua hội thi cây xoài giống tốt tại Viện Cây ăn quả miền Nam năm 1996².

Xoài được trồng chủ yếu ở các huyện Cao Lãnh, Thanh Bình, Châu Thành, Lấp Vò, Lai Vung và thành phố Cao Lãnh⁵. Năm 2012, huyện Cao Lãnh có 3.521 ha trồng xoài, đa phần là cát Chu và cát Hòa Lộc, sản lượng ước khoảng 30.000 tấn mỗi năm³. Năm 2022, diện tích xoài toàn tỉnh Đồng Tháp là 11.500 ha, năng suất ước 118 tạ/ha, sản lượng 130.000 tấn⁵.

Đất trồng xoài Cao Lãnh chủ yếu là nhóm đất phù sa, đất phèn và đất nhân tác¹. Hàm lượng kali tổng số cao, dao động 1,66-2,92%¹. Địa hình thấp nên đất dễ ngập úng trong mùa mưa¹. Muốn so sánh với giống cùng vùng, xem xoài cát Hòa Lộc và bài phân biệt cát Chu với cát Hòa Lộc.

Đặc điểm quả và cây

Quả cát Chu Cao Lãnh có chiều cao 105-135 mm, đường kính 70-90 mm, vỏ dày 0,8-1,4 mm¹. Trọng lượng quả 280-455 g, tỷ lệ thịt quả 75-85%¹. Một nguồn bán lẻ ghi trung bình mỗi quả nặng 350-400 g⁷.

Hai nguồn khác nhau về độ Brix, vì vậy bảng giữ cả hai con số. Khoảng 14-18% là số của hồ sơ chỉ dẫn địa lý cho quả Cao Lãnh nói chung; khoảng 18-20% là mô tả của Viện cho dòng CĐ2^1,2.

Vỏ quả vàng đậm khi chín, bề mặt có nhiều chấm nhỏ màu nâu đen². Đầu quả tròn, ngay vị trí cuống có vòng tròn màu đen và nhô cao². Thịt quả vàng đậm, chắc, ít xơ, vị ngọt hơi chua². Hồ sơ chỉ dẫn địa lý mô tả thịt dày, mịn, hơi dai, ít xơ, vị ngọt dịu pha chút chua¹.

Về cây: sinh trưởng mạnh, cành mọc hơi ngang, tán tròn². Cây cho quả sau khi trồng 3,0-3,5 năm, cây 10 năm tuổi có thể cho 200-250 kg/cây/năm².

Mùa vụ: từ ra hoa đến thu hoạch

Chính vụ thu hoạch vào tháng 4-5 dương lịch, khoảng 95-105 ngày kể từ khi ra hoa². Theo mùa thuận, cây bắt đầu ra hoa từ tháng 1 đến tháng 2, trùng mùa khô ở Cao Lãnh, khi lượng mưa chỉ chiếm hơn 10% cả năm¹. Sau khi đậu trái, khoảng 85-90 ngày thì thu hoạch¹. Từ tháng 5 đến tháng 11, cây cần nhiều nước để tích lũy dịch quả, đường, axit và vitamin C¹.

Xoài trái vụ (nghịch mùa) thu hoạch khoảng từ tháng 6 đến rằm tháng 7 âm lịch³. Muốn cát Chu và cát Hòa Lộc cho trái nghịch mùa, nhà vườn phải biết khống chế thời gian ra hoa của cây³. Nhờ vậy, thời gian thu hoạch được kéo dài từ tháng 9 dương lịch năm trước đến tháng 6 năm sau⁴. Một số nguồn ghi cây cho trái vào khoảng tháng 12 dương lịch^4,7. Lịch từng tháng nằm ở bài lịch mùa xoài.

Nghiên cứu của Đại học Cần Thơ trên 6 cây cát Chu 6 tuổi tại Cao Lãnh, từ tháng 6/2007 đến tháng 3/2008, cho thấy cụm hoa phát triển trong 28 ngày với 500-2.000 hoa, trong đó 47,4% là hoa lưỡng tính⁹. Hoa nở tập trung chủ yếu vào buổi sáng⁹. Khối lượng trái tăng chậm trong 30 ngày đầu sau đậu trái, sau đó tăng nhanh, đạt tốc độ lớn nhất về kích thước ở ngày 40 và về khối lượng ở ngày 50⁹.

Thu hoạch và sơ chế

Xoài Cao Lãnh chỉ được thu hoạch khi trái đã thành thục sinh lý nhưng chưa chín¹. Dấu hiệu là tỷ trọng trái từ 1,00-1,02 và hột cứng¹. Sau thu hoạch, trái được phân loại sơ bộ tại vườn và làm sạch vỏ¹.

Trước đó, khi trái đậu đạt kích cỡ bằng ngón tay, nhà vườn dùng túi giấy bao trái⁴. Bao bằng túi giấy hai lớp màu vàng và đen thì vỏ xoài có màu vàng⁴. Quy trình bao trái chi tiết thuộc phần kỹ thuật trồng xoài cát Chu.

Giá xoài cát Chu

Giá thay đổi mạnh theo vụ và theo nơi bán, nên mỗi con số dưới đây đi kèm ngày và nơi ghi nhận. Bài không lấy trung bình giữa các mốc.

Tháng 4/2022, xoài ở Khánh Hòa và Đồng Tháp đang rộ vụ nên giá giảm mạnh so với cùng kỳ năm trước⁵. Hai mức giá tại vườn là hai khoảng khác nhau trong cùng bài báo, nên bảng giữ nguyên cả hai. Các mốc giá gần đây hơn xem ở giá xoài cát Chu.

Xuất khẩu và chỉ dẫn địa lý

Ngày 7/11/2015, xoài cát Chu của Việt Nam lần đầu được bày bán tại một siêu thị ở tỉnh Chiba, Nhật Bản⁸. Vị ngọt dịu của quả hợp khẩu vị người Nhật⁸. Bài báo năm 2017 ghi khoảng 80% xoài cát Chu của nhà vườn Cao Lãnh đã ra thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc⁴. Quả thường dùng ăn khi chín, tiêu thụ nội địa và có tiềm năng xuất khẩu².

Ngày 26/11/2019, Cục Sở hữu trí tuệ ban hành Quyết định số 5849/QĐ-SHTT cấp chỉ dẫn địa lý “Cao Lãnh” cho xoài¹. Sở NN&PTNT tỉnh Đồng Tháp là tổ chức quản lý chỉ dẫn địa lý này¹. Phạm vi và quy định sử dụng xem ở bài chỉ dẫn địa lý xoài Cao Lãnh.

Bảo quản và vận chuyển

Vỏ quả mỏng khi chín là nhược điểm lớn của giống, khiến việc vận chuyển đi xa khó khăn². Một nguồn bán lẻ khuyến cáo bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng mặt trời⁶. Về cảm quan, nguồn này mô tả quả thon dài, vỏ mỏng, vàng tươi khi chín, thịt dẻo mịn ít xơ, vị ngọt thanh⁶.