Xoài cát Hòa Lộc: nguồn gốc, đặc điểm, mùa vụ, giá và vùng trồng

Tên giống gắn với một xã ở Tiền Giang, nhưng cây đã được nhân ra Đông Nam Bộ, Tiền Giang và Cao Lãnh². Bài này đi từ nguồn gốc, hình dáng quả, mùa vụ, giá đến xuất khẩu; các giống khác nằm ở mục giống xoài.

Nguồn gốc và vùng trồng

Xoài cát Hòa Lộc có xuất xứ từ xã Hòa Lộc, huyện Giáo Đức, Định Tường, nay là xã Hòa Hưng, huyện Cái Bè, Tiền Giang². Giống được trồng nhiều ở 13 xã của huyện Cái Bè². Qua bình tuyển từ năm 1995 và hội thi cây xoài giống tốt tại Viện Cây ăn quả miền Nam năm 1996, hai cá thể đầu dòng mang mã số CT1 và C6 được Bộ Nông nghiệp và PTNT công nhận đưa vào sản xuất ở các tỉnh phía Nam từ năm 1997¹.

Vùng trồng phổ biến hiện nay là các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long và một số tỉnh Đông Nam Bộ như Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu¹. Cây phát triển tốt trên đất phù sa ven sông, đất thịt hoặc thịt pha cát¹.

Hồ sơ chỉ dẫn địa lý “Cao Lãnh” của Cục Sở hữu trí tuệ ghi rằng xoài cát trồng tại Cao Lãnh thực chất là giống xoài cát ở Hòa Lộc, Tiền Giang, được mang về canh tác từ thập niên 60 thế kỷ XX⁷. Cùng hồ sơ đó, đất trồng xoài cát Hòa Lộc có kali tổng số 0,94%, thấp hơn đất trồng xoài Cao Lãnh⁷. Muốn so với giống truyền thống của Đồng Tháp, xem xoài cát Chu.

Đặc điểm quả và cây

Theo mô tả của Viện Cây ăn quả miền Nam, quả thuôn dài, nặng 400-600 g, phần gần cuống phình to, đầu quả nhọn, eo quả lõm vào, vỏ có nhiều chấm nhỏ màu nâu đen¹. Khi chín, vỏ vàng tươi và mỏng, bên ngoài phủ lớp phấn trắng mịn². Bộ Công Thương ghi mỗi trái nặng 450-600 g, hai khoảng này chỉ khác nhau ở mốc dưới^1,2.

Thịt quả vàng, mịn chắc, ít xơ, vị ngọt thanh¹. Bộ Công Thương mô tả thịt chắc, mịn, rất dẻo, hầu như không có xơ². Một nguồn bán lẻ ghi vỏ vàng nhạt khi chín, cùi vàng tươi, dày, chắc, mịn, mềm, vị ngọt đậm, mùi thơm nhẹ⁶. Nguồn bán lẻ khác ghi thịt vàng đậm, thớ chắc, dẻo, không có xơ¹⁰.

Cây sinh trưởng ở mức trung bình, cành mọc xiên, tán hình dù; lá thuôn dài, đuôi lá nhọn, bìa lá gợn sóng¹. Cây cho quả sau khi trồng 3-4 năm¹. Một nguồn tham khảo ghi cây ra trái sau 24 tháng trồng⁹; bài lấy con số của Viện làm chuẩn vì đây là nguồn nghiên cứu.

Nhược điểm của giống là vỏ quả mỏng, khó xử lý ra hoa trong mùa nghịch và dễ nhiễm bệnh thán thư¹. Quả dùng ăn khi chín, được người tiêu dùng trong nước ưa chuộng và có tiềm năng xuất khẩu¹. Phần lớn người mua chọn ăn chín vì khi đó xoài rất thơm⁶.

Mùa vụ: chính vụ, vụ muộn và vụ nghịch

Chính vụ thu hoạch rơi vào tháng 4-5 dương lịch, khoảng 105-120 ngày kể từ khi ra hoa¹. Bộ Công Thương ghi mùa thông thường từ tháng 3 đến tháng 5 dương lịch, hai nguồn lệch nhau ở tháng 3 nên bài giữ cả hai^1,2. Người trồng đã thêm vụ từ tháng 10 đến tháng 12 dương lịch². Nguồn tham khảo cũng chia năm thành mùa thuận từ tháng 3 đến tháng 5 và mùa nghịch từ tháng 10 đến tháng 12⁹.

Các số dưới đây là của nghiên cứu tại Cái Bè, Tiền Giang, từ tháng 5/2012 đến tháng 1/2013, trên ba vườn⁴. Đây là số của Tiền Giang, chưa phải số của Đồng Tháp.

Thí nghiệm thu hoạch quả ở 70, 75, 80, 85, 90 và 95 ngày sau đậu trái; chất lượng cao nhất ở 80-90 ngày rồi quả chuyển sang giai đoạn chín⁴. Ở thời điểm thu hoạch phù hợp, quả đạt 20-21% Brix, 22-28% chất khô, 80-82% thịt quả và tỷ trọng 1,02⁴.

Muốn có trái quanh năm phải xử lý ra hoa nghịch vụ, nhưng Viện ghi giống này khó điều khiển ra hoa nghịch vụ hơn các giống xoài khác¹. Nghiên cứu ra hoa rải vụ tại xã Hòa Hưng, Cái Bè, từ tháng 12/2011 đến tháng 3/2013 cho thấy vụ nghịch có tỷ lệ ra hoa và đậu trái cao nên năng suất cao, dù rụng trái non nhiều⁸. Thán thư gây hại nặng nhất trên hoa và trái ở vụ muộn và vụ nghịch⁸.

Ở Cao Lãnh, Đồng Tháp, bài Khuyến nông năm 2012 ghi cây xoài tự ra hoa trước Tết âm lịch và cho thu hoạch từ Tết kéo dài đến hết tháng 3 âm lịch⁵. Lịch cả năm của nhiều giống nằm ở bài lịch mùa xoài.

Giá xoài cát Hòa Lộc

Giá đổi theo vụ, loại quả và nơi bán, nên mỗi mức dưới đây đi kèm ngày và nơi ghi nhận. Bài không lấy trung bình giữa các mốc.

Giữa tháng 4/2022 xoài đang rộ vụ nên giá tại vườn thấp; hai mức 20.000-25.000 đ/kg và 7.000-8.000 đ/kg là hai khoảng khác nhau trong cùng bài báo, vì vậy bảng giữ cả hai³. Mốc gần hơn nằm ở bài giá xoài cát Hòa Lộc.

Xuất khẩu và chứng nhận

Theo Bộ Công Thương, xoài cát Hòa Lộc đã xuất sang các thị trường như Pháp, Mỹ, Canada, Úc, Nhật, Singapore². Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm xoài cát Hòa Lộc². Năm 2019, Tiền Giang có hơn 1.000 ha xoài cát Hòa Lộc đạt tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP⁹. Lượng xuất khẩu ra nước ngoài ghi khoảng 360 tấn mỗi năm⁹. Một nguồn bán lẻ cũng ghi giống đạt chứng nhận sản xuất an toàn GlobalGAP và xuất đi nhiều nước⁶.