Mã số vùng trồng xoài: Nghị định 38/2026/NĐ-CP, điều kiện cấp, thu hồi, số mã Đồng Tháp

Vườn xoài muốn vào chuỗi xuất khẩu chính ngạch cần có mã số và truy xuất được nguồn gốc. Nghị định mới ban hành ngày 24/01/2026², nên bài tách rõ phần nào là quy định hiện hành và phần nào là số liệu, tin tức của các năm trước.

Quy định hiện hành: Nghị định 38/2026/NĐ-CP

Mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói quy định tại Điều 64 Luật Trồng trọt¹.

Nghị định số 38/2026/NĐ-CP quy định về nhập khẩu cây mang theo bầu đất và mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, có hiệu lực từ ngày 24/01/2026¹. Văn bản đề ngày 24 tháng 01 năm 2026 tại Hà Nội². Mã số đã cấp trước đó được tiếp tục sử dụng trong thời hạn 1 năm kể từ ngày Nghị định có hiệu lực, tức đến 24/01/2027, trừ trường hợp bị tạm dừng hoặc thu hồi, để thực hiện chuyển đổi theo quy định mới^1,2.

Trình tự, thủ tục cấp mã số được phân cấp cho cơ quan chuyên môn do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh giao¹. Nghị định cũng quy định cơ chế kiểm tra, giám sát, tạm dừng, thu hồi và phục hồi mã số theo từng thị trường nhập khẩu¹.

Điều kiện cấp mã số

Diện tích tối thiểu của một vùng trồng là 10 ha đối với cây lâu năm².

Vùng trồng phải đáp ứng yêu cầu về diện tích tối thiểu, quy trình sản xuất, hồ sơ ghi chép và lưu trữ¹. Nếu nước nhập khẩu có yêu cầu khác về diện tích hoặc kỹ thuật thì áp dụng theo yêu cầu đó². Quy trình sản xuất phải do cơ quan nhà nước ban hành hoặc theo hướng dẫn của cơ quan bảo vệ thực vật². Cơ sở đóng gói phải bảo đảm điều kiện về địa điểm, cơ sở vật chất, trang thiết bị, kiểm soát sinh vật gây hại và truy xuất nguồn gốc sản phẩm¹, có hồ sơ kiểm soát sinh vật gây hại và hồ sơ theo dõi vệ sinh cơ sở đóng gói².

Với vùng trồng và cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu, ngoài các yêu cầu chung còn phải tuân thủ quy định về kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm của nước nhập khẩu^1,2. Điều kiện từng thị trường nằm ở bài xuất khẩu xoài. Quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn xem ở bài quy trình VietGAP.

Hồ sơ, thời hạn và cấu trúc mã số

Hồ sơ cấp mã số vùng trồng gồm bản thuyết minh vùng trồng theo Phụ lục III ban hành kèm Nghị định². Các mốc thời hạn do Nghị định quy định:

Mỗi vùng trồng được định danh bằng một mã số duy nhất theo cấu trúc Mã tỉnh - PUC - Cây trồng - YYYYY². Khi nước nhập khẩu phê duyệt vùng trồng, mã số được gắn thêm 3 ký tự theo bảng mã ISO 3166².

Giám sát, tạm dừng và thu hồi mã số

Chủ mã số phải tự giám sát tối thiểu 1 lần mỗi năm đối với cơ sở đóng gói, và với vùng trồng phải tự giám sát trước mỗi vụ thu hoạch, lưu hồ sơ giám sát². Cơ quan chuyên môn kiểm tra vùng trồng và cơ sở đóng gói đã cấp mã theo yêu cầu của nước nhập khẩu hoặc yêu cầu quản lý².

Tạm dừng chỉ áp dụng cho thị trường cụ thể, không ảnh hưởng thị trường khác². Chủ mã số có tối đa 60 ngày kể từ khi nhận thông báo tạm dừng để điều tra nguyên nhân và khắc phục². Thị trường bị thu hồi chỉ được nhận hồ sơ cấp lại sau 12 tháng kể từ ngày có quyết định thu hồi². Vùng trồng không khắc phục đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật cũng bị thu hồi mã số².

Về quản lý nhà nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức kiểm tra việc cấp, quản lý mã số của các địa phương, thiết lập và công khai cơ sở dữ liệu về mã số, và thông báo cho cơ quan chuyên môn các vi phạm theo thông tin của nước nhập khẩu².

Trước năm 2026: đăng ký tự nguyện, Cục BVTV đánh giá

Báo Công Thương tháng 5/2023 mô tả mô hình đăng ký tự nguyện, do Cục Bảo vệ thực vật kiểm tra đánh giá rồi cấp mã, và mã phải được nước nhập khẩu công nhận⁶. Nghị định 38/2026/NĐ-CP đổi cách phân cấp sang cơ quan chuyên môn cấp tỉnh¹; khi hai nguồn lệch nhau, bài lấy nghị định (văn bản gov, mới hơn) làm chuẩn.

Ở cấp vườn, nông dân Đồng Tháp tham gia hợp tác xã, tổ hợp tác và phối hợp với doanh nghiệp xuất khẩu để thực hiện truy xuất nguồn gốc³. Việc quản lý Chỉ dẫn địa lý “Cao Lãnh” gắn với kiểm soát chất lượng và mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu³; xem thêm bài chỉ dẫn địa lý xoài Cao Lãnh.

Yêu cầu của từng thị trường nhập khẩu

Nhật Bản cho phép nhập khẩu xoài tươi của Việt Nam từ năm 2015⁶. Nhật Bản yêu cầu xoài Việt Nam đảm bảo quy định về vùng trồng, quy trình canh tác và quy trình sơ chế đóng gói⁵. Năm 2021, xuất khẩu xoài vào Nhật Bản hơn 600 tấn, tăng gấp 3 lần so với năm 2020⁵. Ngày 14 và 15/3/2022, Cục Bảo vệ thực vật tổ chức hội thảo về quy định xuất khẩu xoài vào Nhật Bản tại huyện Chợ Mới (An Giang) và thành phố Cao Lãnh (Đồng Tháp)⁵.

Với Trung Quốc, doanh nghiệp phải có hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tương đương HACCP⁶; Báo Công Thương ngày 2/5/2023 ghi Trung Quốc chiếm gần 84,6% thị trường xuất khẩu xoài của Việt Nam⁶. Với châu Âu, năm 2022 EU nhập khẩu 500.000-600.000 tấn xoài trong tổng chi 35 tỉ USD nhập trái cây, và đặt tiêu chí an toàn thực phẩm cùng ngưỡng tồn dư thuốc bảo vệ thực vật rất nghiêm ngặt⁶.

Số mã số vùng trồng xoài của Đồng Tháp theo thời điểm

Mốc mới nhất là tháng 8/2026: Đồng Tháp có 10.030,17 ha xoài đăng ký mã số vùng trồng với 353 mã số³.

Ba mốc cho thấy số mã và diện tích tăng qua các năm, nhưng bài báo mỗi thời điểm đếm khác nhau (mã số hay vùng trồng, tất cả thị trường hay riêng Trung Quốc), nên chỉ so trong cùng một dòng. Để đối chiếu, tháng 3/2022 tỉnh An Giang có 139 mã số xoài với diện tích trên 6.734 ha⁵. Tháng 11/2023, vùng trồng được cấp mã tập trung chủ yếu ở huyện Cao Lãnh và thành phố Cao Lãnh⁴. Tháng 8/2026, Đồng Tháp có hàng trăm cơ sở đóng gói, sơ chế và chế biến được cấp mã số phục vụ xuất khẩu chính ngạch³. Tháng 11/2023, có 5 doanh nghiệp đăng ký mã số cơ sở đóng gói xoài, 1 mã số đang hoạt động và 4 đang chờ phê duyệt⁴.

Diện tích toàn tỉnh để đối chiếu xem ở bài diện tích và sản lượng xoài Đồng Tháp.

Cả nước và đồng bằng sông Cửu Long

Tháng 3/2022, cả nước có 845 mã số vùng trồng với diện tích trên 42.000 ha; riêng đồng bằng sông Cửu Long đã cấp 642 mã số, trên 21.000 ha⁵. Đến tháng 8/2023, cả nước có 6.883 mã số vùng trồng và 1.588 mã số cơ sở đóng gói được cấp⁷. Hai con số cả nước thuộc hai thời điểm và hai báo cáo khác nhau, nên khác xa nhau; bài giữ cả hai kèm tháng.

Các mã số tập trung chủ yếu cho sản phẩm xuất khẩu chính như xoài, thanh long, nhãn, lúa, sầu riêng, và đồng bằng sông Cửu Long dẫn đầu về số lượng⁷. Trung Quốc, Hoa Kỳ, New Zealand và Úc là các thị trường có nhiều mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói nhất⁷. Ngày 24/8/2023, hội nghị đánh giá việc cấp mã số, kiểm tra và giám sát sau cấp có gần 400 đại biểu, gồm Sở NN&PTNT của 63 tỉnh, thành phố⁷.

Kế hoạch đến năm 2025, diện tích cấp mã số vùng trồng cây ăn trái của Đồng Tháp là 40.810 ha; đây là mục tiêu tại thời điểm tháng 3/2022, không phải số đã thực hiện⁵. Đồng Tháp nêu sẽ tiếp tục tập huấn về sản xuất an toàn, cấp và quản lý mã số gắn với truy xuất nguồn gốc⁵; cùng thời điểm có ý kiến đề xuất quản lý hợp lý, tránh việc vi phạm sử dụng mã vùng trồng như thời gian qua⁵. Toàn bộ bài về vùng xoài nằm ở mục xoài Đồng Tháp.